Năm 1995, một người đàn ông Pháp quyết định giành cho vợ mình một món quà đặc biệt. Ông thiết lập một trang web giao dịch trên mạng để giúp người vợ yêu quí – vốn là một người sưu tập những hộp kẹo đồ chơi – trao đổi với những người đồng sở thích. Tình cảm tốt đẹp đó đã giúp người chồng sau này trở thành một trong những tỉ phú giàu có và ảnh hưởng nhất thế giới

Pierre M. Omidyar có gốc gác Iran, sinh ra ở Pháp và sang Mỹ sinh sống từ năm 6 tuổi. Khởi đầu là một người viết chương trình máy tính, Omidyar đã từng làm việc ở nhiều nơi, trong đó có một chi nhánh của Apple. Năm 1991, ông đồng thành lập ra eShop, một công ty thương mại điện tử sau này được bán lại cho Microsoft.

Sự nghiệp của Omidyar có lẽ sẽ mãi còn lận đận nếu như không có cuộc nói chuyện với vợ trong một ngày đẹp trời. Vợ ông có sở thích sưu tập những hộp kẹo đồ chơi PEZ từ bé và rất mong muốn được liên lạc với tất cả mọi người trên thế giới cùng sở thích ấy. Khi đó, Internet trên thế giới mới bước vào giai đoạn chuẩn bị bùng nổ, số lượng những trang web phục vụ sở thích cá nhân còn tương đối ít ỏi so với ngày nay.

Sự thành công nhanh chóng của website đó đã khiến Omidyar nhận ra rằng nhu cầu về một hệ thống trao đổi, buôn bán qua mạng là rất lớn. Ông lập tức mở rộng trang web với những phương thức giao dịch hiện đại hơn, giành cho bất kì một đồ vật nào mà người sử dụng muốn đăng ký.

eBay Inc, (công ty eBay) được chính thức thành lập vào ngày 4 tháng 9 năm 1995 dưới cái tên lúc bấy giờ là „Auction Web“ (trang web đấu giá). „Auction Web“ lúc đó là một mục được đăng tải trên trang chủ của Omidyar, vốn được sử dụng để cung cấp thông tin về … virus Ebola. Sau đó trang web được đổi tên lại thành eBay, viết tắt của „Echo Bay“ – vốn là tên công ty riêng của Omidyar lúc đó.

Cuộc đấu giá đầu tiên của eBay là với một chiếc bút phát tia laser đã bị hỏng. Omidyar vốn chỉ định thử nghiệm trước khi chính thức lên danh sách cho những thứ „nghiêm túc“ hơn. Ông thực sự bị shock khi món đồ tưởng chừng vô giá trị đó đã được bán với giá 14,83 USD. Omidyar đã hoang mang đến nỗi phải gửi email cho người thắng cuộc đấu giá đó và hỏi lại liệu người này có thực sự biết rằng đây là một chiếc bút laser đã hỏng hay không. Và câu trả lời ông nhận được là „Tôi là một người chuyên đi sưu tập những chiếc bút laser hỏng !“. Thế là Omidyar hiểu rằng, „thần tài“ đã mỉm cười với cuộc đời ông...

Thành công của eBay lần lượt đến như sóng trào. Số lượng giao dịch và vật phẩm trên trang web tăng với tốc độ chóng mặt. eBay dần trở thành một từ quen thuộc với những người sử dụng Internet. Chỉ một năm sau đó, eBay đã phát triển đến mức độ công ty đòi hỏi một giám đốc điều hành chuyên nghiệp. Jeffrey Skoll đến từ Canada đã được chỉ định vị trí này, sau đó là Meg Whitman – một phụ nữ - vào năm 1998. Vào tháng 9 năm 1998, eBay gia nhập thị trường chứng khoán và ngay lập tức đã biến Omidyar và Skoll thành tỉ phú. Năm 2003, eBay công bố lượng nguời sử dụng lên tới 40 triệu, 14% dân số Mỹ lúc bấy giờ. Tính tới cuối tháng 9 năm 2007, tổng giá trị tài sản của Omidyar tại eBay đã lên tới 14,8 tỉ USD, theo tạp chí Forbes, ông xếp thứ 43 trong danh sách những người giàu có nhất thế giới.

Mô hình kinh doanh eBay:

eBay được xây dựng trên hình thức buôn bán trao đổi giữa người với người dựa trên nền tảng World Wide Web. Kẻ bán sẽ lên đăng tải thông tin về đồ vật của mình, những người mua sẽ đấu giá và tất cả những trao đổi đó được thực hiện và ghi lại tự động trong máy chủ. Tất cả đồ vật được đưa ra giao dịch sẽ nằm trong những danh sách phân loại theo thể loại, dành cho mỗi đồ vật là một chủ đề bài viết riêng để kẻ bán người mua có thể liên lạc với nhau.

Việc xem thông tin và đấu giá mặt hàng sẽ được miễn phí. Tuy vậy nếu như bạn là người rao bán đồ, bạn sẽ phải trả lệ phí đăng ký cho món đồ đó („Insertion fee“: từ 30 cents đến 3,30 dollars) và lệ phí thanh toán cuối cùng („Final sale fee“: từ 1,25% đến 5% giá bán cuối cùng). Ngoài ra bạn có thể tùy chọn trả một khoản tiền để „kéo“ chủ đề của bạn nổi bật hơn trong số hàng nghìn hàng vạn chủ đề khác.

Khi cuộc đấu giá kết thúc, eBay sẽ thông báo người chiến thắng và gửi email tới cả hai bên bán - mua. Về mặt luật pháp, việc thực hiện hợp đồng kẻ bán người mua sẽ tùy thuộc vào hai bên, eBay chỉ đóng vai trò ở giữa hỗ trợ giao dịch. 

Bên cạnh việc thu lợi từ phí dịch vụ, eBay còn là nhà phân phối sản phẩm, bán hàng trực tuyến với nhiều hợp đồng với các hãng lớn.

Trong suốt 12 năm trên thương trường, eBay họat động rất tích cực trên thị trường chứng khoán, thâu tóm rất nhiều công ty đối thủ. Paypal và Skype cũng là hai tên tuổi lớn đã được eBay mua đứt.

eBay chủ trương thành lập những website riêng cho từng quốc gia, nhằm phù hợp với luật và cơ sở vật chất của nước sở tại. Hiện nay hơn 30 quốc gia đã có hệ thống eBay của riêng mình. eBay cũng đã chính thức vào Việt Nam từ ngày 27.6.2007.

Cuộc chiến chống lừa đảo

Chính vì được xây dựng trên một môi trường „ảo“ là Internet, người sử dụng rất dễ bị kẻ xấu lừa đảo trong giao dịch, „gửi hàng rồi bị quịt tiền“ hoặc „gửi tiền rồi không nhận được hàng“. Để bảo vệ quyền lợi người sử dụng, eBay thực hiện biện pháp kiểm soát chặt ngay từ giai đoạn đăng ký account và hệ thống feedback đánh giá lẫn nhau.

Khác với các diễn đàn thông thường, sau khi đăng ký account là sẽ sử dụng được ngay, để có thể thực hiện được các giao dịch trên eBay, bạn bắt buộc phải ghi đúng tên tuổi, địa chỉ của mình. Khoảng 3 ngày sau, một bức thư bưu điện từ công ty sẽ được gửi tới nhà bạn, thông báo cho bạn code để kích họat tài khoản. Chỉ khi đó bạn mới thực sự trở thành một thành viên của trang web giao dịch lớn nhất thế giới. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc kẻ xấu muốn tạo account „ảo“ để đi lừa là gần như bất khả thi.

Sau mỗi cuộc giao dịch thành công, người bán và người mua có thể đánh giá, cho điểm lẫn nhau „tích cực“, „tiêu cực“ hay „bình thường“. Việc đánh giá chỉ diễn ra một lần đối với mỗi cuộc giao dịch và chỉ giữa hai người với nhau. Một „thương gia“ lâu năm ở eBay với những đánh giá tốt đẹp và những lời khen gợi sáng sủa tất nhiên sẽ là một „bạn hàng“ đáng tin cậy. Ngược lại nếu như bạn thông báo sai về tình trạng đồ vật, không thực hiện giao dịch như đã hứa, hoặc chuyển giao đồ vật, trả tiền quá chậm, hay chấm điểm không đúng; hồ sơ của bạn sẽ bị ghi lại và đến một mức độ tồi tệ nào đó thậm chí sẽ bị „đuổi“ khỏi eBay.

Phương thức thanh toán đa dạng

Nhìn chung eBay hỗ trợ hầu hết các phương thức thanh toán phổ biến hiện nay. Việc lựa chọn phương thức nào nằm ở người bán. Phổ biến nhất trên thế giới, người ta thường sử dụng thẻ tín dụng, chuyển khoản nhà băng, qua Paypal (một chi nhánh của eBay) hay trả tiền qua bưu điện. Một lần nữa, eBay chỉ đóng vai trò ở giữa hỗ trợ giao dịch, việc thực hiện giao dịch như đóng gói đồ, chuyển bưu điện, trả tiền đều nằm ở hai bên mua bán với nhau.

Tuy vậy ở nhiều nước trên thế giới, eBay có thiết lập hệ thống Agent, người sử dụng có thể tìm đến để tìm hiểu thêm về thông tin hoặc yêu cầu giúp đỡ khi bị lừa.

eBay dưới góc nhìn kinh tế học

Dưới góc nhìn kinh tế học kinh tế thị trường, eBay có thể nói là minh chứng cho một bước tiến dài trong việc hiện thức hóa lý thuyết về „thị trường lý tưởng“. Dựa vào sự hỗ trợ của công nghệ tin học, eBay chính là nơi mà kẻ cần bán, người cần mua gặp nhau mà không phải hề hà gì về khoảng cách không gian và thậm chí cả thời gian. Lượng thông tin trao đổi được cập nhập liên tục và hệ thống đánh giá cá nhân ép buộc người ta sẽ phải cung cấp những thông tin đầy đủ và chính xác nhất về mặt hàng mình muốn bán. Một đồ vật đã được đăng lên mục bán, điều đó có nghĩa rằng tất cả những người mua nếu quan tâm đều có khả năng tham gia, một sân chơi tương đối„fair“ cho tất cả mọi người. Mà bên cạnh đó: giá tiền mà bạn đặt ra sẽ quyết định phần lớn, với quan điểm „bạn cần hơn tôi, bạn sẽ trả giá cao hơn tôi“.