Trả lời phỏng vấn báo giới, Tổng giám đốc Yahoo! Vietnam Vũ Minh Trí khẳng định: “Việt Nam là ưu tiên hàng đầu của Đông Nam Á, phần lớn đầu tư của Yahoo! ở Đông Nam Á là dồn vào Việt Nam”.

Minh chứng cho điều này, dễ dàng nhận thấy hàng loạt dịch vụ mới được Yahoo! tung ra trong thời gian vừa qua, như: Yahoo! Music, Yahoo! 360 plus, Yahoo! Phụ nữ Việt nam, Yahoo! Điểm internet, Yahoo! Answer…, trong đó 5 dịch vụ chiến lược bao gồm: Công cụ Tìm kiếm (Yahoo! Search), Trang chủ Yahoo! Việt Nam (Yahoo! Vietnam Front Page), Thư điện tử và Công cụ chat trực tuyến (Yahoo! Mail & Messenger), Dịch vụ di động (Yahoo! Mobile), và Mạng Xã hội (Yahoo! 360 plus). Tất cả những dịch vụ này đều được xây dựng mới hoặc bản địa hóa, nhằm phục vụ riêng cho thị trường Việt Nam.  

Với một thị trường gần 20 triệu dân sử dụng internet, phần lớn lại là nhóm dân số trẻ, đây rõ ràng là một thị trường không hề nhỏ để Yahoo! đạt được mục tiêu lớn hơn nữa, đó là khai thác thị trường quảng cáo trực tuyến tại Việt Nam vốn rất tiềm năng nhưng vẫn còn đang có nhiều bất cập. Bước đi đầu tiên của Yahoo! là đã ký hợp đồng liên kết bán quảng cáo với công ty quảng cáo FPT.

Song song với đó, các hoạt động truyền thông được Yahoo! bao phủ khắp các mặt trận internet, báo chí và truyền hình. Người dùng trực tiếp có vẻ như “choáng ngợp” khi cùng một lúc đón nhận mười mấy dịch vụ mà Yahoo! Việt Nam đem đến cho mình. Tuy nhiên, người ta cho rằng sự choáng ngợp ấy có thể sẽ mau chóng qua đi và thị trường dịch vụ internet sẽ trở lại vẻ yên ả thường ngày. Điều đáng nói là cuộc chiến khốc liệt phía sau sự yên ả đó, khi sức ép của “đại gia” này ngày càng rõ rệt với những nhà kinh doanh nội địa.

Sự xuất hiện của Yahoo! tại Việt Nam, một mặt làm phong phú thị trường dịch vụ internet, thúc đẩy sự phát triển của thị trường và đem lại cho người dùng nhiều dịch vụ và tiện ích có giá trị, nhưng mặt khác cũng khiến các doanh nghiệp trong nước phải nỗ lực cạnh tranh trong một cuộc chiến có thể nói là không cân sức.

Xét tương quan lực lượng, Yahoo! có một bề dày vốn liếng và kinh nghiệm “chinh chiến” trên thế giới, cộng thêm uy tín, danh tiếng và một lượng khách hàng ổn định ở mức khổng lồ tại thị trường Việt Nam (người ta ví ở Việt Nam, xe máy nghĩa là Honda và internet nghĩa là Yahoo). Trong khi đó, thế mạnh lớn nhất của các nhà kinh doanh nội địa là sự am hiểu thị trường cũng như tâm tính và thói quen của khách hàng Việt. Thế chênh lệch này càng rõ rệt hơn, khi nhiều người cho rằng các doanh nghiệp trong nước thiếu sự hậu thuẫn từ phía các cơ quan chức năng để “vững tâm” hơn trong cuộc cạnh tranh này! So với những gì mà Yahoo đang được đối đãi, không ít doanh nghiệp thuộc lĩnh vực kinh doanh giải trí trực tuyến và nội dung thông tin số cho rằng mình đang bị “hắt hủi”!

Một sân hai luật?

Kinh doanh trực tuyến, đặc biệt là với các mảng kinh doanh nội dung số vốn là lĩnh vực “nhạy cảm”, các doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực này đều phải có giấy phép thiết lập trang tin điện tử, thường được gọi là giấy phép ICP (theo Quyết định số 27/2002/QĐ-BVHTT ngày 10/10/2002). Theo quyết định này, nếu doanh nghiệp nào không có giấy phép mà đã cung cấp nội dung thông tin lên mạng sẽ bị xử phạt và yêu cầu đóng cửa website. Nhưng đó dường như chỉ là luật “trong nhà”, trong khi nhiều doanh nghiệp trong nước lao đao với việc xin giấy phép để đưa được dịch vụ ra thị trường thì Yahoo! Việt Nam vẫn có thể hoạt động với hơn chục website mà chưa (hay không cần) giấy phép tương tự?

Đặc biệt hơn, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Chat, Email tại Việt Nam đều phải có giấy phép OSP (theo Nghị định 55 về quản lý Internet). Nếu không, họ sẽ bị thanh tra, xử phạt và kèm theo hình thức buộc đóng cửa đến khi được cấp phép. Ví dụ điển hình cho tình huống này là công ty VinaGame với dịch vụ Zing Chat ra mắt năm 2007. Vậy còn Yahoo! thì sao? Với Yahoo! Messenger và Yahoo! Mail phiên bản tiếng Việt đang – đại gia quốc tế này lại một lần nữa không chịu bất cứ chế tài nào mà doanh nghiệp nội kinh doanh cùng lĩnh vực phải tuân thủ!

Người dùng internet Việt Nam những năm 2002 - 2003 hẳn vẫn chưa quên vụ việc một forum lớn nhất Việt Nam bị đóng cửa vì những nội dung chính trị mà thành viên đăng tải trên đó. Sự việc kéo dài mất mấy tháng, cho đến khi người ta nghĩ ra một phương kế là đặt server ở nước ngoài và lấy tên chủ forum là một Việt kiều đang sống và làm việc tại nước ngoài để tránh sự kiểm soát của nhà nước Việt Nam. Cũng vì vấn đề nội dung nhạy cảm mà những dịch vụ ra đời sau này đều phải lưu tâm, chẳng hạn Cyworld (một dịch vụ mạng xã hội có nguồn gốc từ Hàn Quốc, ra mắt năm ngoái tại Việt Nam) đã phải đầu tư rất nhiều cho hệ thống kiểm soát nội dung xấu. Quay trở lại với Yahoo! và Yahoo! Việt Nam, nhiều người đặt câu hỏi người ta sẽ làm gì với rất nhiều những “blog bẩn” có xuất phát từ nguồn Yahoo! 360?

Chưa hết, chuyển sang vấn đề bản quyền, tháng tư vừa qua giới truyền thông trực tuyến xôn xao chuyện bản quyền nhạc số, do Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam yêu cầu tất cả các dịch vụ sử dụng các bản ghi âm nhạc Việt Nam phải trả tiền bản quyền. Sau một thời gian thương thảo, có 6 công ty/website Việt Nam đã thỏa thuận xong và được Hiệp hội trao giấy phép sử dụng, tuy nhiên danh sách này không có Yahoo! Music Việt Nam cũng như không có Nhạc số (nhacso.net), đơn vị cung cấp nhạc cho Yahoo! Music Việt Nam.

Cần một sự công bằng

Khi Việt Nam gia nhập WTO, việc đón nhận thêm nhiều đầu tư nước ngoài và đối mặt với sức ép cạnh tranh khi các doanh nghiệp lớn trên thế giới tham gia vào thị trường nội địa là điều đã được dự báo trước.

Yahoo! chỉ là một ví dụ điển hình cho một tập đoàn nước ngoài cung cấp dịch vụ trực tuyến tại Việt Nam. Sau Yahoo! rất có thể sẽ còn những tập đoàn lớn khác nữa, khi mà thị trường hơn 80 triệu dân với ¼ dân số sử dụng internet, và con số này sẽ vẫn tiếp tục tăng trong những năm tới. Nhưng thị trường này đòi hỏi một sự công bằng cho tất cả các doanh nghiệp tham gia vào nó, cụ thể là những công bằng về chính sách và thủ tục. Không có lý do gì để những doanh nghiệp trong nước lại phải chịu những thủ tục rườm rà hơn, gây trói buộc và bất lợi cho hoạt động kinh doanh của họ ngay trên chính mảnh đất quê hương mình.

Điều này khiến tôi nhớ lại tình huống Google ra mắt phiên bản tìm kiếm tiếng Trung năm 2006. Google cùng với Yahoo!, Microsoft và Cisco System là bốn hãng lớn có mặt tại Trung Quốc, cùng phải chịu quy định về kiểm soát nội dung trên internet của nước này. Mặc dù bị Quốc hội Mỹ chỉ trích nghiêm trọng về việc chấp nhận những quy định này, nhưng ông Eric E. Schmidt, người đứng đầu của Google, khi đó đã phát biểu rằng: ”Hoặc chúng tôi làm ăn tại nước này và tuân thủ pháp luật của họ, hoặc là đi chỗ khác”.